งานกิจการนักศึกษาในสถาบันการศึกษาไทย โดยเฉพาะในระบบสถาบันราชภัฏ มีวิวัฒนาการจากแนวคิดการควบคุมสู่การพัฒนาอย่างค่อยเป็นค่อยไป สำหรับ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา (เดิมคือ สถาบันราชภัฏสงขลา) การดำเนินงานด้านนักศึกษามีรากฐานเริ่มต้นในยุค พ.ศ. 2500 ภายใต้ชื่อ “งานกิจการปกครอง” ซึ่งเน้นการกำกับดูแลวินัยและการปฏิบัติตนของนักศึกษาอย่างเข้มงวด เพื่อผลิตครูและบุคลากรทางการศึกษาที่มีระเบียบวินัยและคุณธรรม

ต่อมาในช่วงปี พ.ศ. 2515–2516 กรมการฝึกหัดครูได้ปรับปรัชญาการจัดการศึกษาใหม่ โดยเปลี่ยนแนวทางจาก “การควบคุม” มาเป็น “การพัฒนา” และเปลี่ยนชื่องานเป็น “งานกิจการนักศึกษา” พร้อมส่งเสริมกิจกรรมนอกเวลาเรียน เช่น ชมรม ชุมนุม และโครงการพัฒนาคุณลักษณะอันพึงประสงค์ เพื่อสร้างบัณฑิตที่มีความสมดุลทั้งด้านวิชาการ จริยธรรม และสังคม

ในปี พ.ศ. 2539 ภายใต้กรอบ พระราชบัญญัติสถาบันราชภัฏ พ.ศ. 2538 คณะกรรมการสภาสถาบันฯ ได้ออกข้อบังคับกำหนดให้ สำนักกิจการนักศึกษา มีฐานะเทียบเท่าคณะ และอยู่ภายใต้การกำกับของสำนักงานอธิการบดี — เป็นการยกระดับบทบาทให้งานนักศึกษาเป็นหน่วยงานเชิงกลยุทธ์ ไม่ใช่เพียงหน่วยสนับสนุน

เพื่อรองรับการขยายตัวของจำนวนนักศึกษาและกิจกรรมที่หลากหลาย มหาวิทยาลัยฯ ได้ก่อสร้าง อาคารสำนักงานกิจการนักศึกษา เป็นอาคารเอกเทศในปี พ.ศ. 2542 และเปิดใช้งานอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2544 ซึ่งกลายเป็นศูนย์กลางการจัดกิจกรรม อบรม และให้บริการนักศึกษาอย่างครบวงจร

เมื่อปี พ.ศ. 2547 มีการประกาศใช้ พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยราชภัฏ พ.ศ. 2547 ซึ่งกำหนดให้มหาวิทยาลัยราชภัฏเป็น “สถาบันอุดมศึกษาเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น” ต่อมาในปี พ.ศ. 2548 มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลาจึงปรับโครงสร้างการบริหารใหม่ โดยเปลี่ยนชื่อ “สำนักกิจการนักศึกษา” เป็น “กองพัฒนานักศึกษา” และ “ฝ่ายกิจการนักศึกษา” เป็น “ฝ่ายพัฒนานักศึกษา” เพื่อให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์การพัฒนาบัณฑิตแบบองค์รวม และตอบสนองต่อความต้องการของสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป

ในปัจจุบัน กองพัฒนานักศึกษา เป็นหน่วยงานหลักในสังกัด สำนักงานอธิการบดี มีรองอธิการบดีรับผิดชอบโดยตรง และมีผู้อำนวยการกองพัฒนานักศึกษาเป็นผู้บริหารงานประจำ โครงสร้างภายในได้รับการปรับให้มีความครอบคลุมและทันสมัยยิ่งขึ้น โดยแบ่งออกเป็น 3 งานหลัก ดังนี้:
1. งานบริหารงานทั่วไป
รับผิดชอบด้านการวางแผน งบประมาณ การจัดซื้อจัดจ้าง การบริหารทรัพยากรบุคคล การประสานงานภายใน-ภายนอก และการบริหารจัดการเอกสาร/ระบบสารสนเทศของกองฯ เพื่อสนับสนุนการทำงานของหน่วยงานอย่างมีประสิทธิภาพและโปร่งใส
2. งานบริการและพัฒนานักศึกษา
เป็นหน่วยงานหลักในการส่งเสริมกิจกรรมนักศึกษา ได้แก่ ชมรม ชุมนุม โครงการพัฒนาผู้นำ โครงการจิตอาสา โครงการแนะแนวอาชีพ และกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรม ตลอดจนการให้บริการสวัสดิการพื้นฐาน เช่น ทุนการศึกษา ค่าธรรมเนียมการศึกษา และการช่วยเหลือนักศึกษาในภาวะวิกฤต ทั้งนี้ งานนี้ยังมีบทบาทสำคัญในการสร้างเครือข่ายนักศึกษาระหว่างสาขา ระดับ และรุ่น เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมและเป็นเจ้าของกระบวนการพัฒนาตนเอง
3. งานบริการสุขภาพและอนามัย
ซึ่งเป็นการปรับโครงสร้างเพิ่มเติมในระยะหลัง เพื่อตอบสนองต่อความท้าทายด้านสุขภาพในยุคปัจจุบัน โดยมีหน้าที่ดูแลสุขภาพกายและสุขภาพจิตของนักศึกษาอย่างเป็นระบบ ได้แก่ การให้บริการตรวจสุขภาพเบื้องต้น การให้คำปรึกษาด้านจิตวิทยา (Counseling) การจัดทำโครงการส่งเสริมสุขภาพ เช่น โครงการลดความเครียด โครงการส่งเสริมโภชนาการ และการป้องกันโรคติดต่อ การร่วมมือกับหน่วยงานสาธารณสุขท้องถิ่น และการจัดตั้ง “ศูนย์สุขภาพนักศึกษา” ภายในอาคารกองพัฒนานักศึกษา เพื่อให้นักศึกษาเข้าถึงบริการได้อย่างรวดเร็วและสะดวกสบาย

ภารกิจโดยรวม ของกองพัฒนานักศึกษาคือการเป็น “พลังขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตนักศึกษา” ผ่านการส่งเสริม สนับสนุน และพัฒนาอย่างบูรณาการ ทั้งในด้านวิชาการ จริยธรรม สังคม และสุขภาพ ทั้งนี้ ยังคงยึดมั่นในปรัชญาของมหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา คือ “เพื่อท้องถิ่น ด้วยท้องถิ่น” โดยมุ่งผลิตบัณฑิตที่ไม่เพียงมีความรู้และทักษะวิชาชีพ แต่ยังมีความตระหนักในคุณค่าของชุมชน มีจิตสาธารณะ และสามารถเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน

ด้วยการปรับโครงสร้างให้มี 3 งานหลัก ดังกล่าว กองพัฒนานักศึกษาจึงสามารถตอบสนองความต้องการของนักศึกษาในยุคดิจิทัลและสังคมแห่งความหลากหลายได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น — สะท้อนถึงความก้าวหน้าของมหาวิทยาลัยในการวางรากฐานของการศึกษาที่ “ใส่ใจคน” อย่างแท้จริง.